Türkiye’de En Çok Öldüren 4. Hastalık “KOAH”ı Tanıyor Musunuz?

1640

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), halk arasında adı hiç denecek kadar az geçen, insanlar tarafından da çok bilinmeyen bir hastalık. Biz istiyoruz ki bu hastalığın ne olduğunu halka anlatalım, onları aydınlatalım ve yaşam kalitelerini geç kalmadan iyi yönde şekillendirmelerini sağlayalım. İnsanlar neden bu hastalığı hipertansiyon, diyabet, kolesterol kadar iyi bilmez? Çünkü genelde KOAH hastaları yaşadıkları sendromları başka şeylere yorarlar. Bazı ameliyatlarda insanlar ameliyat oldukları hastalık sebebiyle değil de vücutlarının bu cerrahi maruziyeti kaldıramaması sebebiyle ölürler. Peki bunun altında ne yatıyor? Günümüzde KOAH, tüm dünya ülkelerinde sık görülen bir sağlık problemi haline geldi. Dünya üzerinde 600 milyon KOAH’lı var ve bu hastaların her yıl 2.5 milyonu ölmekte. Üstelik önümüzdeki seneler içinde bu rakamların artması bekleniyor.

#1 KOAH’ın tanımı, nedir ne değildir?

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), çoğu zaman sigaradan kaynaklanan ya da sigaranın durumun ağırlaşmasını tetiklediği kronik ve yavaş seyreden hastalıkların genel adıdır. Bu bahsedilen rahatsızlıklar, solunum yollarında yaygın, geçmeyen, ilerleyici nitelikteki obstrüksiyona (tıkanmaya) sebep olurlar. Bu tıkanma geri dönüşümsüzdür ancak inhale bronkodilatör ve kortikosteroid tedavisine yanıt verir. Altta yatan neden genellikle kronik bronşit ve ya anfizem (aşırı hava birikimi sonucu gelişen gerilim) ve ya her ikisinin kombinasyonudur. Ancak asıl trajik olan ise bu hastalığın akciğer fonksiyonlarında %50 kayıplara ulaşıncaya kadar ciddi görünen bir belirti vermemesi.

 

#2 KOAH’a yakalanınca nasıl mı hissedersiniz? Nefesinizi çekebildiğiniz kadar içinize çekin, sonra tutun ve vermemeye çalışın. İşte böyle.

Uzun süre sigara içen bireylerde ve ya meslek gereği gaz ve partiküllerin kronik olarak inhale edilmesinin yol açtığı bu hastalık çok sinsi ilerliyor ve tanı koyulduğunda genellikle geç kalınmış oluyor. Bu bahsedilen meslekler sadece sanayide pamuğa, tüye, gaza maruz kalınan meslekler değil, bir makyöz de aynı şekilde kronik olarak makyaj, pudra tozuna maruz kalır.

 

#3 Türkiye’de en sık öldüren 4. hastalıktır.

Değişmekle beraber dünyanın farklı bölgelerinde KOAH %5 ile %20 sıklığında görülmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından hastalık yükünü değerlendirmede kullanılan “Disability Adjusted Life Years (DALY)” e göre KOAH, dünyada en sık sakat bırakan hastalıklar arasında 13. sıradadır. Türkiye’de DALY sıralamasında 11. sıradadır. KOAH, çok çok sık görülen bir hastalık olmasına karşın hastaların doktora başvurmada gecikmesi, doktorların spirometreye ulaşma ve yorumlama güçlükleri nedeniyle KOAH’lı hastaların yaklaşık 1/3 – 1/10′ u KOAH tanısı almaktadır.

 

#4 Hastalığın seyri

Sigara, bahsedilen meslekler ve ya çevresel koşullar nedeniyle kronik olarak maruz kalınan zararlı gaz ve partiküller, akciğerde artmış bir inflamatuar yanıta; parankimal doku harabiyetine (anfizem) ve normal doku ve tamir mekanizmalarında bozulmaya (küçük hava yollarında fibrozis) yol açar. Bu patolojik değişiklikler hava hapsine ve ilerleyici hava akım kısıtlanmasına neden olur. İnsanların kulak ardı ettiği bu hastalık anjina pektoristen (göğüs ağrısı – sıkışması) üç kat daha yaygın olarak görülmektedir.

 

#5 Hastalık sigaraya bağlı olduğu için önemsenmeyen öksürük ile başlar.

Sigara alışkanlığının devam ettiği 20 yıl veya daha uzun yıllara kadar hastalığın ciddi semptomları ortaya çıkmayabilir. Fakat tiryakiler inanmak istemese de irreversibl (geri dönüşümsüz) akciğer hasarı gelişmiş olur. 10-40 yıl içerisinde artan dispne (nefes darlığı), egzersizde güçlük çekme, balgam çıkarmada güçlük ve akut enfeksiyonların şiddetlenmesi ile birlikte hastalık ağırlaşır. Bazı durumlarda akut solunum enfeksiyonları semptomların ortaya çıkışını tetikler. Prognozu soracak olursanız, hastanın egzersizlerindeki kısıtlamasıyla ilişkili. Örneğin düz yolda yürüme yeteneğinin önemli ölçüde azaldığı hastaların %40’ı genellikle kalp yetmezliği sebebiyle 5 yıl içerisinde ölmektedirler.

 

 

#5 KOAH ve astım hastalığı arasındaki farklar nelerdir? Astım ile başlayalım…

Belirtileri benzer gibi görünse de bu iki hastalığı ayıran belli başlı şeyler var. Elbette bazı talihsiz sigara tiryakileri bu iki hastalığa birden yakalanabiliyor. Astım hastaları, inhale kortikosteroidler başta olmak üzere antienflamatuvar tedaviye iyi yanıt verirler. Ayrıca akut bir alevlenmeler dışında ciddi gaz değişim anormallikleri de yoktur. Başlama yaşı genellikle 40 yaşının altıdır. Sigara içip içmediği elbette önemlidir ancak bir KOAH hastası kadar sigaraya bağımlı değildir. Balgam çıkarma sık değildir, bunun yanında genellikle alerji sık görülür. Hastalığın seyri ise stabildir.

 

#6 KOAH ise…

Genellikle 40 yaşından sonra ortaya çıkan KOAH’da sigara içme durumu önemlidir. Geneli on yıldan fazla sigara içen hastalar oluşturur. Balgam çıkarma ise astımdan farklı olarak KOAH hastalarında oldukça önemli bir ayrıntıdır ve iğrenseniz de bunu bilin: Balgam genellikle beyaz-gri, koyu kıvamlı ve yapışkandır. Alerji ise sık değildir. Hastalığın seyri ise malesef stabil değil, ilerleyicidir.

 

#7 Hemen karalar bağlamayın, KOAH belirtileri neler, tanı nasıl koyulur buna değinelim…

KOAH hastalığının belirtileri: Kronik öksürük, balgam çıkarma, nefes darlığı. Bu semptomların hepsi sizde bulunuyor olabilir ve ya aksi de söz konusu olabilir. KOAH tanısı için mutlaka spirometrik inceleme yapılmalıdır ve doğru şekilde yapılması son derece önemlidir. KOAH’dan şüphelenilen hastada bronkodilatör sonrası FEV1/FVC değeri %70’den az ise hastaya KOAH tanısı koyulur. (FVC: zorlu vital kapasite. FVC: Bu manevranın 1. saniyesinde verilen nefesin hacmi)

 

#8 Erken tanının zor olduğu bu hastalıkta gelişimi nasıl önleyebiliriz?

Öncelikle ne kadar zor olduğunu bilsek de KOAH gelişiminde en önemli risk faktörü sigara kullanımıdır ve bu risk grubundaysanız sigarayı bırakmak zorundasınız. Kişinin yaşadığı çevre ve ya çalıştığı ortamdaki hava kirliliği acilen önlenmeli ve temiz hava inhale ettiğinden emin olunmalı. Düzenli olarak fiziksel aktivite yaparak hem bedensel hem de ruhsal sağlığınızı korumalısınız. İkincil koruma olarak da şunları söyleyebiliriz: Kamuoyu ve sağlık görevlileri arasında KOAH konusunda farkındalık yaratılması, risk faktörlerinin azaltılması ( risk faktörleri: Sigara dumanı, yaş, cinsiyet, dış ortam hava kirliliği, solunum yolu enfeksiyonları, mesleki toz ve kimyasallar, ev içi hava kirliliği), aktif olarak tarama yapılması, yıllık influenza aşısı, pnömokok aşısı, erken dönemde KOAH tedavisi.

Bu sorunla başa çıkmanın en iyi yolu halkın KOAH bilincini arttırmak ve 1. basamak hekimlerin KOAH tanısını geç olmadan akla getirmeleri için gereken bilgi ve tecrübeyi edinmelerini sağlamaktır.

 

 

CEVAP VER