Kanser Nedir ve Nasıl Oluşur?

964

Başlamadan önce önemli not: Bu yazı sadece kanser, kanser sebepleri ve oluşum mekanizması hakkında bilgi vermek amacıyla yazıldı. Unutulmamalıdır ki; erken teşhis, doğru tedavi ve moral yüksekliği hayat kurtarır.

#1 Kanser Nedir, Nasıl Ortaya Çıkar?

Kanser hemen her zaman hücrenin büyümesi ve hücre mitozunu kontrol eden hücre genlerinin mutasyonu veya diğer bazı anormal aktivasyonlar sonucunda ortaya çıkar. Anormal genlere “onkogen” denir ve şimdiye kadar yaklaşık 100 farklı onkogen keşfedilmiştir.

Tüm hücrelerde ayrıca özgül onkogenlerin aktivasyonlarını baskılayan antionkogenler bulunur. Bunların kaybolması veya çalışmaz hale geçmeleri durumunda onkogenlerin aktivitesine izin verilmiş olur. Bunu da kanserin oluşumu izler.

#2 Vücuttaki mutasyona uğrayan hücrelerin ancak çok ufak bir bölümü kansere yol açar.

Bunun sebeplerinden ilki; mutasyona uğrayan hücrelerin çoğunun hayatta kalma kabiliyeti normal hücrelere göre çok daha az. Bu yüzden basitçe ölürler. İkincisi; mutasyona uğrayan hücrelerin çok azı kansere neden olacak kadar yaşayabilirler, çünkü mutasyon geçirseler bile çoğunda hala aşırı büyümeyi önleyen normal geri bildirim kontrol mekanizması bulunur. Üçüncüsü; sıklıkla kanser potansiyeli taşıyan hücreler büyüyüp kanser oluşturmadan önce vücudun bağışıklık sistemi tarafından yok edilirler. Bunun mekanizması da şu şekildedir; mutant hücrelerin çoğu, genleri değişikliğe uğradığı için kendi içlerinde anormal protein oluştururlar. Bu anormal proteinler vücudun bağışıklık sistemini uyararak antikor yapımına veya kanserli hücreye karşı duyarlılık kazanmış lsavunma hücrelerinin oluşmasına neden olarak kanserli hücrenin yok edilmesini sağlar. Bu görüşü destekleyen bir kanıt da, böbrek veya kalp nakli yapılan kişilerde aldıkları bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların etkisi ile kanser gelişme olasılığının beş kat artmış bulunmasıdır.
Dördüncüsü; kanserin oluşabilmesi için genel olarak birçok farklı onkogenin aynı zamanda aktif olması gerekir. Örnek vermek gerekirse, böyle bir gen hücrede hızla çoğalmayı harekete geçirip uyarırken bununla senkronize olarak ihtiyaç duyulan kan damarlarını geliştirecek mutant gen olmadığından kanser oluşmayacaktır.

#3 Önemli bir soru var, genlerin değişim sebepleri nelerdir?

İnsanda her yıl trilyonlarca yeni hücrenin oluştuğunu göz önüne alırsak bu soruyu değiştirip şöyle sormamız daha mantıklı olur: Niçin vücudumuzda milyonlarca ya da milyarlarca mutasyonlu kanser hücresi gelişmiyor? Bunun cevabı, her hücrede mitoz bölünmeden önce kromozom DNA zincirlerinin eşlenmesinin inanılmaz bir titizlikle yapılması, mitoza başlamadan önce “anormal DNA” zincirleri düzeltme işleminden geçirilerek uygun olmayan bölgelerin kesilmesi ve hata düzeltme işlemlerinin yapılmasıdır. Bütün bu genetik hücre önlemlerine rağmen yeni oluşan hücrenin milyonda bir gibi çok az olasılıkla da olsa hala önemli mutant özellikler taşıma ihtimali vardır. Böylece, mutasyon olayının tümüyle şansa bağlı olarak görüldüğünü, buna bağlı olarak da çok sayıdaki kanser vakasının tamamen şanssızlık sonucu oluştuğunu düşünebiliriz. Tamamen tesadüfi dedik ama, insanda mutasyon oluşma olasılığı belli bazı kimyasal, fiziksel ve biyolojik faktörlere maruz kalındığında birkaç kat artar. Mesela bazıları;

– Bilindiği gibi X-ışınları, Gama ışınları, radyoaktif maddelerden yayılan partikül radyasyonları ve hatta Ultraviyole ışığı gibi İyonize Edici Radyasyon kansere zemin hazırlar. Bu ışınların etkisi altında doku hücrelerinde oluşan iyonlar yüksek derece reaksiyona girme eğiliminde olduklarından, DNA sarmalını kopararak birçok mutasyonun oluşmasına sebep olurlar.

– Belli tipteki kimyasal maddelerin de mutasyon yaratmaya büyük eğilimi vardır. Çeşitli Anilin boya türevlerinin kansere neden oldukları çok uzun süredir biliniyor. Bu maddelerin üretildiği fabrikalarda çalışan işçilerin korunmamaları durumunda, kansere yakalanmaya özel bir yatkınlıkları vardır. Mutasyona neden olan kimyasal maddelere Karsinojenler denir. Günümüzde, en büyük sayıda kanserden ölümlere neden olan Karsinojenler “sigara” dumanında bulunur. Kanser ölümlerinin yaklaşık dörtte biri bu yüzdendir.-Fiziksel iritanlar da kansere neden olur. Bazı besin maddeleri ile sindirim sisteminin sürekli olarak aşınıp yıpranması kanser nedenidir. Dokuda oluşan harabiyet hızlı bir mitotik çoğalma ile tahrip olan hücrelerin yerine yeni hücreler oluşturur. Mitoz bölünme ne kadar hızlı olursa mutasyon oluşma şansı o kadar artar.
-Birçok ailede kansere yakalanmaya karşı güçlü bir kalıtımsal eğilim vardır. Bu olay büyük ihtimalle birçok kanser tipinde, kanserin oluşmasından önce bir değil de, iki veya daha çok mutasyona ihtiyaç duymasından kaynaklanıyor. Kansere özellikle yatkınlığı bulunan bu ailelerin kalıtımsal genomlarında bir veya daha fazla mutasyona uğramış gen bulunur. Bu yüzden böyle aile bireylerinde kanser büyümeye başlamadan önce çok daha az sayıda ilave mutasyonların olması kanseri başlatmak için yeterli olmaktadır.

Sigara Dumanında Birçok Kanserojen Madde Bulunmaktadır.

-Laboratuvar hayvanlarında Lösemi dahil bazı kanser tiplerinin oluşmasına belli tipte virüslerin neden olduğu bulunmuştur. Bunu iki yolla açıklayayım; birincisi, DNA virüsleri için, virüse ait DNA sarmalı doğrudan kromozomlardan birine yerleşir ve kansere neden olan mutasyonu oluşturur. İkincisi, RNA virüsleri için ise, bu virüslerin bazıları bünyesinde DNA’nın RNA’dan kopyalanmasını sağlayan “Revers Transkriptaz” enzimini taşırlar (bunun detayına fazla girmiyorum, isteyen araştırabilir enzimin çalışma prensibini). Daha sonra kopyalanan DNA kendini hayvan hücre genomuna yerleştirerek kanserin oluşmasına yol açar.

#4 Normal hücre ile kanser hücresi arasında da belirgin farklılıklar vardır.
Kanserli (solda) ve Normal Hücre

Birincisi, kanser hücresi hücrenin normal büyüme sınırına uyum göstermez; bunun nedeni, bu hücrelerin tahminen normal hücrelerin büyümesi için gerekli aynı büyüme faktörlerine ihtiyaçlarının olmamasıdır. İkincisi, normal hücrelere göre kanser hücreleri birbirlerine çok daha az tutunurlar. Bu yüzden de, bu hücrelerin dokular arasında gezmeye eğilimleri vardır. Böylece, kan dolaşımına girerek bütün vücuda dağılırlar ve çok sayıda yeni kanser odakları oluştururlar. Üçüncüsü, bazı kanserler aynı zamanda Anjiyotenik faktörler üretirler. Bunlar kanser içinde büyüyen çok sayıda damarların oluşmasına neden olarak kanserin büyümesi için ihtiyaç duyulan besin maddelerini sağlarlar.

#5 Peki, en önemli ve son kısma geldik, kanser hücreleri neden öldürür?

Bu sorunun cevabı aslında gayet basit. Besin maddeleri bakımından kanserli dokularla normal dokular arasında rekabet var. Kanser hücrelerinin sınırsız ve hızlı bir şekilde çoğalmaya devam etmeleri sebebiyle sayıları günden güne katlanarak artar. Kanser hücreleri kısa bir süre sonra vücudun esas kısımlarından birine veya bütün vücuda ait besin maddelerine ihtiyaç duyarlar. Bunun sonucunda normal dokular yavaş yavaş artan “besinsizlik” nedeniyle ölürler.

CEVAP VER