Gebelikte Kullanılan Bazı Maddelere ve İlaçlara Bağlı Olarak Bebekte Ortaya Çıkan Anomaliler

4363

Bu konu o kadar kapsamlı bir konu ki. Ancak hamile kalana kadar böyle bir konu hiç bir kadının ilgisini çok da çekmeyi başaramıyor. Gebe kaldığını öğrenen bir kadın tam o anda doktor doktor gezip seri seri kitap okuyor ancak önceden bilgi sahibi olunmadığı zaman da kullanılması gereken ve asla kullanılmaması gereken vitaminler bile büyük problemlere sebep olabiliyor. Hele ki anne adayında kronik bir hastalık var ise kullanacağı ilaç çok büyük bir önem taşıyor. Biz hiç bir zaman gebede ilaç kullanılmasını istemiyoruz ancak örneğin bir epilepsi hastasının ilacını bırakması mümkün olmadığı için böyle özel durumları olan kadınların önceden bilgi sahibi elbette olması onu bir adım öne taşıyor. Bunun dışında ilaçlara çok da dalmadan aslında çok yaygın kullanılan sigara alkole de değineceğiz. Bazı annelerin ben çocuğuma hamileyken sigarayı bırakmadım, yok efendim ben alkol alıyordum bir kadehten bir şey olmaz ki gibi söylemlerini kınıyoruz ve bunun asla kriter olmadığını hatırlatmak istiyoruz. Gebeyken hangi ilaçların hangi maddelerin kullanımı, bebekte nasıl problemlere sebep oluyor ve gebelik kategorisine göre hangi kategoride yer alıyor? Bunların cevabını bulmanız için elimizden geleni yaptık…

#1 Gebeliğin dönemleri:

Öncelikle geçirdiğiniz gebeliğin belli dönemleri var ve kullandığınız maddelerin bebeğinizi etkileyip etkilemeyeceği gebeliğin hangi döneminde olduğunuza çok bağlı.

1.Embriyonik dönem: Ortalama 56 gün (2 ay) kadar sürer ve kendi içinde 4 döneme ayrılır. a)Blastosit dönemi: Döllenmeden sonra 5-8. günler arası, b)İmplantasyon: Döllenmeden sonra 8-13. günler, c)Erken post-implantasyon: İmplantasyondan sonra bebeğin nöral plağının görülmesine kadar geçen zaman, d) Organogenez: Nöral plağın gözükmesinden damak kapanmasına kadar geçen dönem. Bu dönem 18. günden başlar ve yaklaşık 55-60. günlere kadar süren 36 günlük bir dönem.

2. Fetal dönem: Organogenez (organların oluşma ve gelişmesi) döneminden doğuma kadar geçen dönem.

 

#2 Döllenmeden sonra gebeliğin ilk 12-13 günlük döneminde bebek, ilaçlar ya da kimyasallardan çok az etkilenir.

Bu dönemde bebeğin duyarlılığı çok düşüktür. Bu dönemde maruz kalınan madde, ya bebeği öldürür ya da bir hasar vermez. (ya hep ya hiç kuralı).

 

#3 Organogenez (organların oluşma ve gelişmesi) dönemi embriyo gelişmesinin en aktif ve hücrelerin bölünme ve farklılaşmasının en hızlı olduğu dönemdir, embriyo teratojenik etkiye en fazla bu dönemde duyarlıdır.

(Teratojenik etki: İlaç ve bazı zararlı maddelerin annenin karnından plasenta yoluyla bebeğin dolaşımına geçmesi ile yavruda biçim bozuklukları ve noksan gelişme sonucu kendini gösteren bozukluklar.)

 

#4 İlaç prospektüslerinde ilacın, gebe için hangi kategoride olduğu belirtilir. İşte ilaçların ve kimyasal maddelerin teratojenik etki derecesine göre sınıflandırılması: Kesinlikle öğrenin!

A kategorisi: Fetüste hasar olasılığı çok düşük ilaçlar. Örneğin: C vitamini A kategorisidir.

B kategorisi:Hayvanlarla yapılan deneylerde risk olmadığı belirlenmiş ya da insanlarla kontrollü çalışma yapılmamış ilaçlar. Ya da hayvan deneylerinde risk gözlenmiş ancak insanlarla kontrollü çalışmalar sonucunda bu risk gözlenmemiş olan ilaçlar. Örneğin: Ampisilin (penisilin grubu bir antbiyotik) B kategorisindedir.

C kategorisi: Bu kategorideki ilaçlar kontrollü çalışma yapılmayan ya da elde edilen bilgilerin yeterli olmadığı ilaçlardır. Gebeyseniz ve kullanacağınız ilaç bu grupta ise ancak şu durumlarda kullanabilirsiniz: Sağlayacağınız yarar, riskten çok daha önemli olduğunda kullanılır. Örneğin: Fenitoin (antiepileptik ilaç) C kategorisindedir.

D kategorisi: İnsanda fetüste risk görülen ancak bu riskin yanında hatrı sayılır bir yararı da olan ilaçlardır. Örneğin: AZT ilacı D kategorisidir.

X kategorisi: Gebede görülen riskin, yarardan çok daha fazla olduğu ve gebe iken kullanılmaması gereken ilaç grubudur. Örneğin: İzotretinoin (Ciltteki akne tedavisinde ağızdan verilen bir ilaç, A vit anoloğu), valproik asit (antiepileptik ilaç) gibi ilaçlar X kategorisindedir.

 

Gebelikte kullanılan bazı ilaçlar ve bunun sonucunda bebekte meydana gelen anomaliler:
#5 Talidomit: Gebelerin bulantı ve kusma önleme amacıyla kullandıkları sedatif-hipnotik (sakinleştirici) bir ilaçtır. Gebeliğin 35.-50. günleri bu ilacı kullanan annelerin %20sinin bebeğinde “fokomeli” görülmüştür. (1961’de piyasadan çekildi).

 

#6 Dietilstilbestrol (DES): Gebelikte düşüğü önlemek amacıyla kullanılır. Bu ilacın gebeliğin 18. haftasından önce kullanılması fetüste genital anomalilere sebep olmaktadır. Şöyle ki:

Doğan kız çocuklarında 14 yaşından sonra vajina ve serviks kanseri (%0.014-0.14 oranında). Erkek çocuklarında genital organda şekil ve fonksiyon bozukluğu (%25 oranında) görülür.

 

#7 Bu maddeye dikkat! A vitamini (retinol) ve benzeri bileşiklerin gebelikte kullanımı, fetüste malformasyonlara (kusur) sebep olur. Kritik dönem gebeliğin 3-5 haftalarıdır. Gebelikte A vit. kullanan annelerin bebeklerinde: Yarık damak yarık dudak görülebilir.

Ek olarak kulak malformasyonları, IQ düzeyinde düşüklük. Not: A vitamini akne tedavisi için oral olarak verilir. Gebelerin vitamin olmasına kanıp kullanmasını önleyiniz.

 

#8 Valproik asit: Epilepsi tedavisinde kullanılan antikonvülzan bir ilaçtır. Gebeliğin ilk 1-13. haftalarında kullanım sonucu (günde 500 mg’dan fazla) bebekte “spina bfida” görülebilir.

 

#9 Fenitoin, karbamazepin: Gibi antiepileptiklerin gebelikte kullanımı ile fetüste “fetal hidantoin sendromu” olarak tanımlanan bir dizi malformasyon gelişebilir (ayak ve ellerde sindaktili, mikrosefali…).

 

#10 Varfarin: Kan sulandırıcı bir ilaçtır. (K vitamini antagonisti.) Gebelikte kullanım sonucu bebekte skolyoz, parmak kısalığı, mental gerilik görülebilir.

(varfarin özellikle döllenmeden sonraki 2 ay içinde kullanılmışsa gebelik sonlandırılmalı.)

Skolyoz

 

#11 Streptomisin: Tüberküloz (verem) tedavisinde kullanılan aminoglikozit bir antibiyotiktir. Gebelikte kullanımı, bebekte işitme kaybı ortaya çıkarabilir.

 

Diğer önemli teratojenler:
#12 Etanol: Gebelikte alkol kullanımı bebekte “fetal alkol sendromu”na yol açabilir.

Bu sendromda, yüz ve kafatasına ait şekil bozuklukları, büyüme gecikmesi, mental retardasyon (zihinsel gerilik) gözlenir.

 

#13 Sigara içme: Gebelikte sigaradan vazgeçemeyen annelerin bebeklerinde; ani infant ölümü sendromu, düşük ağırlıkta bebek doğumu, gelişim bozukluğu görülebilir.

 

#14 Kokain: Gebelikte kokain kullanan annenin bebeğinde sinir iletimi bozulur, erken doğum ya da düşük, mikrosefali (baş ve çevresinin normalden küçük olması), ani infant ölümü vb.

Mikrosefali

 

 

 

 

 

CEVAP VER