5 Soruda Türkiye’nin Vizesiz Avrupa Süreci

930

Dün yapılan toplantıda Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Schengen ülkelerine yapılacak seyahatlerde Türk vatandaşları için vizelerin kaldırılması yönünde tavsiye kararı aldı. Peki komisyonun kararı bağlayıcı mı? Türk vatandaşlarının vizesiz Avrupa hayali ne zaman tam olarak gerçekleşecek? Bu yazımızda Türkiye’nin vizesiz Avrupa ülkelerine gitme sürecini 5 soruda ele aldık.

#1 Vize muafiyeti tam olarak ne demek, bu ifadenin kapsamı nedir?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları vizesiz olarak İngiltere ve İrlanda haricindeki tüm Avrupa ülkelerinde 90 gün boyunca bulunabilecek. 90 gün boyunca vizesiz seyahat etmeye yarayan bu izin, herhangi bir Avrupa ülkesinde oturma veya çalışma izni alınabileceği anlamına gelmiyor.

#2 Avrupa Birliği’nin istediği 72 kriterden 67’si yerine getirildi. Kalan 5 maddenin içeriği nedir, gerçekleştirilmesi mümkün müdür?

Türkiye’nin henüz gerçekleştirmediği 5 kriter şöyle:

1. Yolsuzlukla mücadelede Ulusal Strateji Planı’nın uygulanması.
2. Kişisel verilerin korunması için yeni yasa çıkarılması.
3. Terörizm suçunun kapsamının AB normlarında daraltılması.
4. AB polis teşkilatı EUROPOL ile işbirliği anlaşmasına imza.
5. Suçluların iadesi konusunda AB ile hukuksal işbirliği.

Bürokrasinin her aşamasında yolsuzluk batağına saplanmış bir ülke olarak Türkiye’nin Yolsuzluğa Karşı Avrupa Ülkeler Grubu Konseyi’nin (GRECO) önerilerine uygun olarak yasal düzenlemeler yapması gerekiyor. Geçtiğimiz günlerde torba yasa ile parlamentodan geçen Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun da yeni bir reforma ihtiyacı var. Öyle ki Avrupa Birliği söz konusu kanunun Avrupa Birliği yasalarına uyumlu hale getirilmesini şart koşuyor. İstisnasız her gün teröre kurban veren Türkiye’nin terörist tanımını yeniden düzenlemesi ve Terörle Mücadele Kanunu (TMK)’nın da AB kriterlerine göre değiştirilmesi isteniyor.  AB  bu şekilde ifade, basın ve toplanma haklarını garanti altına almayı gaye ediniyor. Bir diğer reform konusu da Türk Polis Teşkilatı. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün EUROPOL (Avrupa Polis Ofisi) ile yapılan Operasyonel İşbirliği Anlaşması’nın uygulamaya konulması gerekiyor. Beşinci ve son kriter ise suçluların iadesi konusunda AB üyesi ülkelerle hukuki alanda işbirliğinin sağlanması.

#3 Devlet yetkililerinin açıkladığı gibi vize muafiyeti Haziran ayında tam olarak sağlanacak mı?

Yukarıda bahsettiğimiz 5 kriterin de gerçekleştirilmesi durumunda Haziran ayı sonunda büyük ihtimalle vize muafiyeti sağlanacak. Çipli pasaport sahibi Türk vatandaşlarının Avrupa’ya vizesiz gitmesinin önünde bir engel kalmayacak. Burada önemli bir noktaya değinmekte fayda var: Sadece çipli pasaportu olanlar vizesiz Avrupa hayaline kavuşabilecek. Bu da demek oluyor ki şu anda geçerli olan pasaportlar ile Avrupa’ya vizesiz seyahat etmek sadece hayal olarak kalacak. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu çipli pasaportların 1 Haziran’dan itibaren dağıtılacağını açıklamıştı. Çipli pasaportun asıl önemi ise içerisinde sahibinin parmak izini bulunduruyor olmasından geliyor. Avrupa Birliği bu şekilde sahte pasaport kullanımının önüne geçmeyi amaçlıyor.

#4 Vizesiz Avrupa için Avrupa Komisyonu’nun kararı tek başına geçerli midir?

Maalesef ki cevabımız hayır. Avrupa Komisyonu’nun görüşü hiçbir şekilde bağlayıcı değil. Yani komisyonun görüşü sadece AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu’na öneri niteliği taşıyor. Söz konusu karar önce Avrupa Birliği İçişleri Bakanlığı Konseyi’nden sonra da Avrupa Parlamentosu’ndan geçmek zorunda. İlk adımda (AB İçişleri Bakanlığı Konseyi) kararın zor da olsa geçeceği görüşü hakim. AB’nin lokomotif ülkeleri her ne kadar vize muafiyetine sıcak baksalar da Avusturya’nın da içlerinde bulunduğu Doğu Avrupa ülkelerinin vize serbestisine ret oyu vermeleri bekleniyor. Konseyden geçen karar Avrupa Parlamentosu’nun önüne getirilecek. Özellikle Avrupa Parlamentosu’nda sert tartışmaların yaşanacağı düşünülüyor. AP’den vize muafiyeti kararının geçebilmesi için salt çoğunluk gerekli. Bu durumda yine büyük grupların devreye gireceği ve kararın onaylanacağı düşünülüyor. AP’nin oturum takvimine göre oylamanın 22 -23 Haziran tarihlerinde yapılması olası. Kararın üye ülkelerin ulusal parlamentolarından geçmesine ise gerek yok.

#5 Vize muafiyeti ile Türk vatandaşları Avrupa’nın her yerine gidebilecek mi?

İki istisna dışında evet. Bunlardan birincisi İngiltere, diğeri ise İrlanda. Türkiye Schengen bölgesinde yer alan devletlerin yanı sıra AB’ye üye olup Schengen bölgesinde bulunmayan Bulgaristan, Hırvatistan, Romanya ve Güney Kıbrıs Rum Cumhuriyeti’ne de vizesiz olarak gidebilecek. Ayrıca AB’ye üye olmayıp Schengen bölgesinde bulunan İsviçre, Norveç ve İzlanda’ya vize gerekmeden gidebileceğiz.

Bunun yanında Türkiye Avrupa’da yer alan 11 devletin vatandaşlarına vize şartını kaldırdı. Ancak bu uygulama Türk vatandaşlarına vize şartının kaldırıldığı gün hayata geçecek. Bu ülkeler arasında İngiltere, İsviçre, İzlanda, Norveç, Lichtenstein ve Güney Kıbrıs Türkiye Cumhuriyeti var.

BONUS: Her Avrupa Ülkesinin Korkulu Rüyası: Türkiye’den Avrupa’ya Kitlesel Bir Göç Olursa Ne Olacak?

Böyle bir durumun olmaması en büyük temennimiz ama olursa Avrupa Birliği’nin fren mekanizması devreye girecek. AB Komisyonu’nun dün yayınladığı tavsiye kararında  AB’nin vize serbestisini askıya alma mekanizmasının güçlendirileceği vurgulanmıştı. Bu durumda Avrupa Birliği vize muafiyeti kararını hızlıca dondurabilecek. Yürürlükte olan düzenleme, askı mekanizması devreye konulmadan durumun önce altı ay gözlemlemesi ve daha sonra Komisyon’dan bir değerlendirme istemesini öngörüyor. Ancak askı mekanizmasının güçlendirilmesi durumunda ise üye ülkeler tek taraflı olarak karar alabilecek.

Türkiye’nin AB ile Vize Muafiyeti Sürecinde Bu Noktaya Nasıl Gelindi?

Türkiye AB’ye 1999 yılında aday ülke olmasına rağmen vize serbestisi süreci tam olarak 16 Aralık 2013’te başladı. AB ile yapılan her görüşme gibi kağnı hızında ilerleyen bu süreç Suriye İç Savaşı ile başlayan sığınmacı krizinin ardından oldukça hızlanmaya başladı. 29 Kasım 2015’te yapılan Türkiye-AB Zirvesi’nde sürecinin hızlandırılmasına ve Türk vatandaşları için 2017 olarak öngörülen vize serbestisinin gerekli şartların yerine getirilmesine bağlı olarak Ekim 2016’da sağlanması kayda geçirildi.

4 Mart 2016’da AB Komisyonu, vize serbestisi ile ilgili ikinci raporunu açıkladı. Raporda, Türkiye’nin kriterleri yerine getirmede büyük ilerleme gösterdiği belirtildi. Raporda, Türkiye’yle varılan Geri Kabul Anlaşması’nın Haziran ayında uygulamaya gireceği, Ankara’nın performansının vize serbestisi açısından önemli olduğu vurgusu yapıldı.

Vize serbestisi süreci, 18 Mart 2016’da yapılan 2. Türkiye-AB Zirvesi’nde ise öne çekilerek, yeni tarih en geç Haziran ayı sonu olarak belirlendi. Bu kararın ardından Türkiye’de kriterleri yerine getirmek için art arda yasal düzenlemeleri gerçekleştirdi.

Siz Bu Konu Hakkında Ne Düşünüyorsunuz?