10 Maddede Seçim Sonrası Durum ve Olası Senaryolar

4156

Seçimlerin ardından sandıktan, partilerin tek başına iktidarı sağlayamayacağı bir tablo ortaya çıktı. Koalisyon ya da azınlık hükümeti senaryolarının konuşulmasına neden olan bu durum, beraberinde bir çok belirsizliği de getirdi. Peki bundan sonra süreç nasıl işleyecek ve olası senaryolar neler?

#1 YSK’nın kesin sonuçları açıklamasıyla beraber meclis faaliyete geçecek.

 

Hükümet kurma görevini verecek olan makam Cumhurbaşkanlığı makamı. Anayasaya göre Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, herhangi bir milletvekilini hükümeti kurmakla görevlendirebilir. Bu görevi vermesi için de doğal olarak seçim sonuçlarının YSK tarafından kesin olarak açıklanmasını bekleyeceğiz.

YSK Genel Başkanı Sadi Güven, kesin sonuçların 11-12 gün içerisinde açıklanacağını belirtti. Yani en geç haftaya Cuma gününe kadar kesin sonuçlar açıklanacak. Kesin sonuçların açıklanması ile halk tarafından milletvekilliğine seçilen kişiler, TBMM’de kurulan kayıt masalarından mazbatalarını alacaklar. Bunun ardından Meclis’in, Meclis Başkanı’nın başkanlığında toplanması gerekiyor. Meclis Başkanı seçilene kadar bu görevi Meclis’in en yaşlı üyesi olarak 77 yaşındaki Deniz Baykal alacak. Baykal’ın başkanlığında toplanan Meclis’te yapılacak olan ilk oturumlarda milletvekilleri yemin edecekler. Yemin ettikleri anda da milletvekili olacaklar.

Yemin töreninin ardından verilecek olan 5 günlük arada partiler Meclis Başkanlığı ve Başkanlık Divanı adaylarını belirleyecekler. Meclisin çalışmalara başlaması için Başkanlık Divanı’nın oluşturulması şart. Tahminen Temmuz ayının ilk haftası bu süreç sonuca ulaşacak.

#2 Meclis Başkanı nasıl seçilecek?

Meclis Başkanı’nı ve Başkanlık Divanı’nı milletvekillerinin gizli oylamasıyla yapılan seçim belirleyecek. Bu zamana kadar, geçici Meclis Başkanı olarak en yaşlı üye olan Deniz Baykal bu görevi yürütecek. Burada önemli olan nokta şu: Meclis Başkanı aynı zamanda Cumhurbaşkanı Vekili. Yani Cumhurbaşkanı olmadığı zamanlarda ve yurtdışı gezilerinde Cumhurbaşkanı Vekili olarak Meclis Başkanı yetkiye sahip. Bu süreçte Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın her türlü ihtimale karşı yurtdışı gezilerini rafa kaldırması bekleniyor.

Adaylar açıklandıktan sonra Meclis Başkanlığı’nın kazanılması için meclis üye tamsayısının üçte ikisine tekabül eden (nitelikli çoğunluk ilkesi) 367 oy alması gerekmekte. Eğer adaylardan biri bu sayıda oy alamazsa, seçim tekrarlanacak ve ikinci turda yeniden adaylardan birinin 367 oy alması beklenecek. Alınan seçim sonuçlarına göre muhtemelen 367 oy alabilen aday çıkmayacak. Bu durumda, üçüncü tura gidilecek ve salt çoğunluk ilkesi gereğince adaylardan birinin meclis üye tamsayısının yarısından bir fazlasına tekabül eden 276 oy alması beklenecek. Bu durumda CHP-MHP-HDP’nin ortak bir adaya yönelmesi halinde yeterli oya ulaşılarak Meclis Başkanı seçilebilir. Bir diğer senaryo ise AKP’nin bu partilerden herhangi birisiyle ittifak yaparak Meclis Başkanı’nı belirlemesi. Bu tur da başarısızlıkla sonuçlanırsa, 4. turda en yüksek oyu alan aday Meclis Başkanı olacak.

Meclis Başkanı seçimleri aynı zamanda bize partiler arasında şu an belirsizliğini koruyan koalisyon senaryoları hakkında da ipucu vermesi açısından büyük önem taşımakta. Özellikle bugünlerde koalisyon haberleri ülke gündemini belirleyici olacaktır.

#3 Başkanlık Divanı’nın oluşturulmasıyla “Yasama” organı olan Meclis çalışmaya başlayacak.

Meclis’in çalışmalara başlaması için hükümetin kurulmasını bekleme zorunluluğu yok. Demokrasilerdeki ve dolayısıyla ülkemizdeki yasama organı olan Meclis, bu konuda yürütme organı olan Hükümet’e ihtiyaç duymadan da kararlar alabilir ve yasalar çıkarabilir. Ancak Meclis Başkanlık Divanı’nın kurulmasından itibaren 45 gün içinde hükümet kurulamazsa Cumhurbaşkanı erken seçim kararı alabilir. Alabilir diyoruz çünkü böyle bir zorunluluk da bulunmuyor.

#4 Meclis’in faaliyete geçmesi ile partilerin yapabilecekleri neler?

Yasa tasarıları oluşturularak 276 oy sayısının sağlanması ile beraber Meclis’ten geçirilebilir. Yani AKP ve beraberinde herhangi bir parti ya da CHP+MHP+HDP bir araya gelerek bu süreç içerisinde bir çok yasa değişikliği yaratabilir.

Beklenenler ise kısaca şöyle: İç Güvenlik Paketi adı altındaki bazı yasaların kaldırılması, biber gazının yasaklanması, Cumhurbaşkanlığı bütçesinin yeniden düzenlenmesi, Saray’ın yıkılması ya da daha önce de söz konusu olduğu şekilde ODTÜ’ye bağlanması.

#5 Cumhurbaşkanı’nın veto yetkisi nasıl işleyecek?

Meclis’in 276 ve üstü oy sayısıyla kabul ettiği yasa tasarıları, onaylaması için Cumhurbaşkanlığı’na gönderilecek. Ülkemizde Cumhurbaşkanı’nın  veto hakkı sadece Bütçe Kanunu üzerinde geçerli değildir. Çünkü Bütçe Kanunu, şeklen kanundur. Yani Yürütme’nin bu bütçeyi kullanımı için Yasama tarafından izin verilmesidir. Bütçe Kanunu dışındaki kanunlar, yeniden görüşülmek üzere Meclis’e gönderilebilir. Bu durumda yasa yeniden görüşülüp Meclis’ten geçmesi halinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Eğer Cumhurbaşkanı Erdoğan, elinde bulunan veto kozunu kullanırsa Milli İrade’ye karşı olmakla suçladığı ve milletin iradesiyle seçilmiş parlamentonun çalışmalarını tıkadığını iddia ettiği Ahmet Necdet Sezer ile benzer bir durum içine düşmüş olacağı için prestij kaybına uğrayabilir.

#6 Cumhurbaşkanı’nın hükümeti kurma görevini vermesi

Bugüne kadar uygulanan kuralların oluşturduğu teamül’e göre hükümeti kurma yetkisi en çok oy alan partinin genel başkanına verilir. Yani ilk görev Ahmet Davutoğlu’na verilir ve Ahmet Davutoğlu hükümeti oluşturmak için partilerden destek arayışına girecek. Bu durumda partilerden biri ile bakanlıkların paylaşılması ve önemli görülen konuların üzerinde anlaşılmasıyla koalisyon için bir protokol imzalayabilirler. Hükümet kurulduktan sonra 276 milletvekilinden güven oyu alması gerekiyor.

#7 Eğer yeterli güven oyu alınamazsa ne olacak?

Teamüllere göre bu durumda Cumhurbaşkanı tarafından en çok oy alan ikinci partinin genel başkanına – bu durumda Kemal Kılıçdaroğlu’na – hükümeti kurma görevi verilir. Teamüllere göre diyoruz çünkü bu konuda anayasal bir zorunluluk yok. Anayasa’ya göre Cumhurbaşkanı herhangi bir milletvekiline de hükümet kurma görevi verir. Şaşırtmayı seven Cumhurbaşkanı Erdoğan, hükümeti kurma görevini Kılıçdaroğlu’na vermek yerine AKP’li vekillere sıradan başlayarak görev verebilir. Her ne kadar uzmanlar tarafından gerçekleşmesi en uzak ihtimal olsa da böyle bir ihtimal de mevcudiyetini korumakta. Ya da en baştan Ahmet Davutoğlu’na görev vermek yerine Numan Kurtulmuş gibi bir isme de görev verebilir ki bugün Davutoğlu’nun yapması beklenen açıklamalar Kurtulmuş’tan gelmişti.

Kılıçdaroğlu, eğer diğer partileri de ikna edebilirse CHP-MHP-HDP hükümeti kurulabilceği gibi CHP-MHP hükümeti de güven oylaması sırasında HDP’nin dışarıdan desteği ile kuruabilir.

#8 Cumhurbaşkanı sürece nasıl müdahale edebilir?

Hükümeti kurmakla görevlendirilen kişi 45 gün içinde hükümeti kurmaya çalışacak. Eğer hazırlanılan liste, güven oyu alamazsa bu 45 günlük süre başka bir vekile hükümeti kurma görevi verilmesi ile tekrar başlayacak. Yeni hükümet kurulana kadar güven oyu alamayan hükümet devam eder. Aynı zamanda 45 günün ardından, Cumhurbaşkanı tarafından erken seçim kararı da alınabilir. Eğer erken seçim kararı alınırsa Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tekrardan resmi olarak AKP’nin başına geçmesi ve seçime katılması bekleniyor. Abdullah Gül ve Ali Babacan gibi daha ılımlı ve tabanı toparlayabilecek isimler de genel başkanlık için düşünülebilir.

#9 Cumhurbaşkanı Erdoğan erken seçim kararı almazsa ne olacak?

Eğer hiç bir hükümet listesi güven oyu alamazsa ve güvey oyu alamamış bir hükümet görevde olursa, fiilen hiç bir yasa için yeterlilik oyu sağlayamayacağı için işlevsiz bir hükümet olacaktır. Cumhurbaşkanı, yetkilerini kullanarak Bakanlar Kurulu’nu da toplayabilir. Ancak AKP hükümeti dışındaki herhangi bir hükümet böyle bir durumu kabul etmez ve bu durumlarda sistemin tamamen tıkanmasına dayalı olarak erken seçimden başka çare kalmaz.

#10 Tüm “olası” senaryolar nelerdir?
  • AKP – MHP Koalisyonu kurulur.
  • CHP – MHP – HDP Koalisyonu kurulur.
  • CHP – MHP Koalisyonuna HDP dışarıdan destek verir.
  • AKP hükümet kurar ve 276 güven oyu için dışarıdan herhangi 20 vekili güven oyu vermeye ya da partisine geçmeye ikna eder.
  • Hükümet kurulamaz ve erken seçime gidilir.

Teorik olarak daha fazla senaryo olmasına rağmen CHP ve HDP’nin AKP’ye karşı kapıları tamamen kapatması ile buna dayalı gerçekleşmesi muhtemel senaryolar ortadan kalkmış oluyor. MHP ise her ne kadar koalisyona girmeme düşüncesini dile getirse de AKP’ye tam olarak kapıyı kapatmadığını düşünen uzmanlar da mevcut.

CEVAP VER